حقوق همنشینان از نظر امام سجاد (ع)
حق کسى که به تو نیکى کرده ، این است که :
او را سپاس گویى ، و احسان او را به یاد داشته باشى ، و میان خود و خدا برایش خالصانه دعا کنى . هنگامى که چنین کردى ، در نهان و آشکارا، او را شکر گزارده اى . سپس اگر قدرت یافتى ، به او عوض هم بدهى .
حق همنشین تو، این است که :
با او به نرمى رفتار کنى ، و با او نیکو سخن گویى ، از مجلس خود، جز به اجازه او بر نخیزى ، و کسى که پیش تو بنشیند، بى اجازه تو مى تواند برخیزد.
باید لغزشهاى همنشین خود را فراموش کنى . نیکى هاى او را در یاد خود نگاه دارى . و جز سخن خیر با او نگویى .
حق همسایه ات ، این است که :
او را در غیابش حفظ کنى ، و در حضورش بزرگ دارى ، و اگر به او ستم شد یاریش کنى . در پى عیب او نباشى .
و اگر زشتى در او سراغ داشتى ، بر او بپوشانى .
اگر مى دانى که نصیحت تو را مى پذیرد، در خلوت به خیر خواهى او بنشینى .
او را در سختى رها نکنى .
از لغزش او درگذرى .
گناهش را ببخشى ، با او کریمانه معاشرت کنى ، و قوتى جز به یارى خدا نیست .
حق رفیق ، این است که :
با تفضل و انصاف با او مصاحبت کنى .
او را بزرگ بدارى ، چنان که تو را بزرگ مى دارد. نگذارى در نیکى هاى به یکدیگر، بر تو سبقت بجوید. اما اگر از تو سبقت گرفت ، در ازاى کار نیک بهتر از او پاسخ دهى .
دوستش بدارى ، آنگونه که تو را دوست مى دارد.
اگر اراده گناهى کرد، او را از ارتکاب به آن باز دارى . بر او رحمت باش و عذاب مباش . ولا قوه الا بالله .
اما حق شریک ، آن است که :
اگر غایب شد، او را کفایت کنى . و اگر حاضر بود، حرمتش را پاس ‍ دارى .
بدون مشورت و همفکرى با او، به تنهایى حکم نکنى و راى ندهى .
مال او را حفظ کنى . در کار سخت یا آسان به او خیانت نکنى . چرا که دست خداوند تبارک و تعالى بر دو شریک است .
تا زمانى که به یکدیگر خیانت نکنند. ولا قوه الا بالله .

حقوق خانواده
حق مادرت این است که :
بدانى ، او تو را در شکم خود حمل کرد، به گونه اى که هیچ کس بار دیگرى را نکشید.
از ثمره قلب خود، به تو غذایى داد که هیچ کس به کسى ندهد.
با تمام اعضاى خود، در نگهدارى تو کوشید.
در این اندیشه نیست که گرسنه و تشنه بماند، تا تو سیر و سیراب شوى .
بى لباس بماند تا تو را بپوشاند؛ در آفتاب بماند تا تو در سایه باشى ، از خواب خود چشم بپوشد تا تو راحت بخوابى .
از گرما و سرما تو را نگاه داشت ، تا فرزند او باشى .
پس نمى توانى او را شکر گزارى ، مگر به توفیق و یارى و کمک خداوند.
حق پدرت ، آن است که :
بدانى او اصل وجود تو است ، که اگر نمى بود، تو هم نبودى .
پس هر نیکى در خودت دیدى که از آن شگفت زده شدى ، بدان که پدرت ، اصل نعمت بر تو در آن خیر بوده است . پس خدا را به اندازه آن حمد و شکر کن . و نیرویى جز به سبب خدا نیست .
حق فرزندت ، این است که :
بدانى از تو است ، و در دنیاى گذرا، به خیر و شر خود، وابسته تو است . و تو در برابر سرپرستى او مسئولى که او را نیکو ادب نمایى ، به سوى خداى عزوجل راهنمایى کن ، و در طاعت خدا به او کمک رسانى .
پس در کارهاى او بکوش ، مانند کوشیدن کسى که مى داند در نیکى به او پاداش مى گیرد. و اگر با او بدرفتارى کند، عقاب مى شود.
حق برادرت ، این است که :
بدانى دست تو و مایه عزت و قدرت تو است . پس او را سلاحى بر معصیت خدا مگیر، و براى ظلم کردن بر آفریدگان خدا، او را وسیله اى مساز.
و در برابر دشمنش ، یارى او را رها مکن .
و از خیر خواهى نسبت به او دریغ مدار. اگر اوامر خداى تعالى را پیروى کرد، چه بهتر. و اگر چنین نکرد، خدا را گرامى تر از او نزد خودت بدان . و نیرویى جز به سبب خدا نیست

حقوق معلم و شاگرد از نظر امام سجاد (ع)
حق کسى که با علم ، تو را تربیت مى کند. این است که ، او را بزرگ بدارى ، وقار محضر او را نگاه دارى .
به کلامش خوب گوش بسپارى .به سوى او رو کنى ، صدایت را بر او بلند نگردانى .
اگر کسى از معلم تو سوالى پرسید، تو پاسخ ندهى ، تا معلم خود جواب گوید.
در مجلس او، با دیگرى سخن نگویى .
نزد او از دیگران ، غیبت نکنى .
اگر کسى از او، نزد تو بدگویى کرد، حریم او را پاس دارى . زشتى هاى او را بپوشانى . و نیکى هاى او را آشکار کنى .
با دشمن او همنشینى ننمایى ، و دوست او را دشمن ندارى .
چون چنین عمل کنى ، فرشتگان خداى عزوجل به نفع تو گواهى مى دهند، که تو او را براى خداى عزوجل خواستى . و براى خدا از محضر او کسب علم کردى . نه براى مردم .
و اما حق کسى که در علم ، زیر دست تو است .این است که :
بدانى خداى عزوجل ، در علمى که به تو بخشیده ، تو را قیم بر آنان قرار داده است . و از خزائن خود بر تو گشوده است .
پس اگر در تعلیم مردم بکوشى ، و با ایشان بدرفتارى ننمایى . و بر آنان دلتنگ نشوى ؛ خداى از فضل خود، بر تو زیاده مى کند.
و اما اگر علم خود را از مردم ، دریغ دارى ، یا با مردم هنگامى که از تو کسب دانش مى کنند، مهربان نباشى ، بر خداى عزوجل حق است که علم و نور علم را از تو سلب کند، و جایگاه تو را از دلها پایین بیاورد

حقوق عبادت از نظر امام سجاد (ع)
حق نماز، این است که :
بدانى راه یافتن به درگاه خداوند عزوجل است ، و تو در حال نماز در پیشگاه خداى عزوجل ایستاده اى ، چون این را دانستى ، چنان بایستى که یک بنده ذلیل ، کوچک ، مشتاق ، ترسان ، امیدوار، خائف ، بیچاره ، ملتمس ، مى ایستد. در پیشگاه بزرگى ، با آرامش و وقار که او را بزرگ مى دارد.
آنگاه ، با قلب خود به نماز رو کنى ، و آن را با حدود و حقوق آن ، به پاى دارى .
حق حج ، این است که :
بدانى در آن مهمان خداى خودت هستى ، و به سبب آن از گناهانت ، خود به سوى خداى عزوجل مى گریزى . به آن توبه ات پذیرفته است ، و آنچه خداى تعالى بر تو واجب ساخته ، انجام مى دهى .
حق روزه ، این است که :
بدانى آن قفلى است که خداى عزوجل بر زبانت ، گوشت چشمت ، شکمت و شهوتت زده ، تا بدان حجاب تو را از آتش بپوشاند.
اگر روزه را رها کردى ، پرده اى را که خدا بر تو کشیده دریده اى .
حق صدقه ، این است که :
بدانى صدقه ، ذخیره تو نزد پروردگار توست . و امانت توست که براى آن به گواه گرفتن نیاز ندارى .
و سپرده اى را که در پنهانى به امانت گزارده اى به آن مطمئن ترى ، تا آنچه که به آشکار امانت مى گزارى .
و بدانى که این صدقه در دنیا، بلاها و بیماریها را از تو دفع مى کند. و در آخرت ، آتش دوزخ را از تو دور مى دارد.

ثابت بن دینار ابوحمزه ثمالى گوید:
امام سجاد علیه السلام فرمود:
حق خداى اکبر، بر تو این است که :
او را عبادت کنى و چیزى را شریک او قرار ندهى ، پس اگر تو با اخلاص ، این عمل را به جاى آورى ، خداوند بر خود چنین قرار داده که امر دنیا و آخرتت را کفایت کند.
حق جان تو، بر خودت این است که :
آن را در طاعت خداوند به کارگیرى .
حق زبان ، گرامى داشتن آن از دشنام و عادت دادنش به خیر و ترک یاوه گویى که فایده اى در آن نباشد. و نیکى با مردم و خوش گفتارى با آنان است .
حق گوش ، منزه داشتن آن از غیبت ، و آنچه که نباید بشنوى ،
حق چشم ، این است که آن را از محرمات فروبندى . و نگاه کردن با آن را وسیله عبرت قرارى دهى .
حق دستت ، این است که آن را به سوى چیزى که بر تو حلال نیست ، نگشایى .
حق پایت ، این است که به سوى محرمات راه نسپارى ، چرا که با این پاها بر صراط مى ایستى .
پس بنگر، تا تو را نلغزاند تا در دوزخ افتى .
و حق شکم ، آن است که آن را ظرفى براى حرام نسازى ، و بیشتر از حد سیرى نخورى

بدر بن خلیل اسدى گوید: شنیدم از امام باقر (علیه السلام ) که در تفسیر گفتار خداى عزوجل که فرماید: (وچون عذاب ما را احساس کردند از آن گریزان شدند، نگریزید و باز گردید به سوى خوش گذرانى و لذتها و مسکنهاى خویش تا شاید پرسش شوید) (سوره انبیاء آیه ۱۳) فرمود: چون حضرت قائم قیام کند و به سراغ بنى امیه در شام بفرستد آنها به سوى روم فرار کنند، به آنها گویند: ما شما را راه ندهیم تا به دین نصرانیت (و مسیح ) در آئید، آنها صلیبها بگردن بیاویزند و بدین ترتیب رومیان آنها را بپذیرند، و چون یاران حضرت قائم به جنگ رومیان روند آنها امان خواهند و پیشنهاد صلح کنند، یاران حضرت قائم گویند: ما صلح نکنیم تا کسانیکه از ما به شما پناهنده شده اند تسلیم ما کنید، آنان نیز پناهندگان را تسلیم کنند، و این است معناى گفتار خداى تعالى : (نگریزید و باز گردید به سوى آن خوشگذرانى و لذتها و مسکنهاى خویش شاید پرسش شوید) فرمود: از (جاى ) گنجهاى ایشان بپرسند با اینکه خود داناتر است (ولى بپرسند تا بر آنها سخت تر آید) در این هنگام است که گویند: (اى واى بر ما که ستمگر بودیم ، و پیوسته این سخن را گویند تا درو شده و بى جانشان کنیم ) (آیه ۱۴ و ۱۵) یعنى بوسیله شمشیر

سدیر گوید:
امام صادق علیه السلام به من فرمود:
اى سدیر! هر روز به زیارت قبر امام حسین علیه السلام مى روى ؟
گفتم : نه ، فدایت شوم .
فرمود: چه جفایى مى کنى ! آیا در هر ماه زیارت مى کنى ؟
گفتم : نه
فرمود: در هر سال یک بار به زیارت مى روى ؟
گفتم : به همین طور است .
فرمود: اى سدیر! چقدر نسبت به امام حسین علیه السلام روى گردان و بى اعتنا هستید؟!
آیا نمى دانى که خداى تعالى را هزار هزار فرشته گرد آلود و موى پریشان است که بر حسین علیه السلام مى گریند. و پیوسته زیارت مى کنند و خسته نمى شوند؟
چه مى شود که تو هفته اى پنج بار و یا هر روز به زیارت امام حسین علیه السلام بروى ؟
گفتم : فدایت شوم میان من و قبر او فرسخها فاصله است .
فرمود: بر بام خانه برو، و به جانب راست و چپ بنگر، و سپس سر خود را به سوى آسمان کن . و پس از آن به سوى قبر آن حضرت توجه کن و بگو:
السلام علیک یا ابا عبد الله ، السلام علیک و رحمه الله و برکاته
در این صورت ، این عمل ، براى تو یک زیارت محسوب خواهد شد. و هر زیارتى ثواب یک حج و یک عمره دارد.
پس از آن من ، در هر ماه ، گاهى بیست بار این کار را انجام مى دادم

روزى شخصى از اهل خراسان نزد امام رضا علیه السلام آمد و عرض کرد:
اى پسر رسول خدا! من رسول خدا صلى الله علیه وآله را در خواب دیدم که به من مى فرمود:
چگونه رفتار خواهید کرد. زمانى که پاره اى از تن من در سرزمین شما مدفون شود؟ و امانت من به شما سپرده شود؟ و ستاره من در زمین شما پنهان گردد؟
امام رضا علیه السلام فرمود: آن مدفون در زمین شما منم . و پاره تن پیامبر شما منم . و آن امانت و ستاره منم .
آگاه باشید! که هر کس مرا زیارت کند در حالى که حقى را که خداى عزوجل از من و اطاعت از من واجب فرموده است . بشناسد؛ من و پدرانم به روز قیامت شفیعان او خواهیم بود. و کسى که ما شفیعان او باشیم ، نجات خواهد یافت ؛ اگر چه به اندازه گناه ثقلین جن و انس بر دوش داشته باشد

حسین بن زید گوید:
از امام محمد باقر علیه السلام شنیدم که فرمود:
مردى از فرزندان موسى امام موسى کاظم علیه السلام ظهور مى کند، که همنام امیر المومنین علیه السلام است . و در زمین طوس که شهرى از شهرهاى خراسان است مدفون مى شود.
او با زهر کین کشته مى شود و غریبانه در آنجا مدفون مى گردد.
پس کسى که او را، با معرفت به حقش زیارت کند، خداى عزوجل به او پاداش کسى را عطا مى کند که در حال شدت و تنگدستى قبل از فتح مکه در راه پیروزى اسلام و پیامبرش انفاق کرده و جنگیده باشد

امام حسین علیه السلام روزى از رسول اکرم صلى الله علیه وآله پرسید:
اى پدر! پاداش کسى که شما را زیارت کند چیست ؟
رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود:
فرزند عزیزم ! کسى که مرا چه در حال حیاتم و چه بعد از وفاتم زیارت کند، یا پدر و یا برادر و یا تو را زیارت کند، بر من واجب است که در روز قیامت به دیدار او بروم ، و او را از گناهانش آسوده کنم