حقوق معلم و شاگرد از نظر امام سجاد (ع)
حق کسى که با علم ، تو را تربیت مى کند. این است که ، او را بزرگ بدارى ، وقار محضر او را نگاه دارى .
به کلامش خوب گوش بسپارى .به سوى او رو کنى ، صدایت را بر او بلند نگردانى .
اگر کسى از معلم تو سوالى پرسید، تو پاسخ ندهى ، تا معلم خود جواب گوید.
در مجلس او، با دیگرى سخن نگویى .
نزد او از دیگران ، غیبت نکنى .
اگر کسى از او، نزد تو بدگویى کرد، حریم او را پاس دارى . زشتى هاى او را بپوشانى . و نیکى هاى او را آشکار کنى .
با دشمن او همنشینى ننمایى ، و دوست او را دشمن ندارى .
چون چنین عمل کنى ، فرشتگان خداى عزوجل به نفع تو گواهى مى دهند، که تو او را براى خداى عزوجل خواستى . و براى خدا از محضر او کسب علم کردى . نه براى مردم .
و اما حق کسى که در علم ، زیر دست تو است .این است که :
بدانى خداى عزوجل ، در علمى که به تو بخشیده ، تو را قیم بر آنان قرار داده است . و از خزائن خود بر تو گشوده است .
پس اگر در تعلیم مردم بکوشى ، و با ایشان بدرفتارى ننمایى . و بر آنان دلتنگ نشوى ؛ خداى از فضل خود، بر تو زیاده مى کند.
و اما اگر علم خود را از مردم ، دریغ دارى ، یا با مردم هنگامى که از تو کسب دانش مى کنند، مهربان نباشى ، بر خداى عزوجل حق است که علم و نور علم را از تو سلب کند، و جایگاه تو را از دلها پایین بیاورد

حقوق عبادت از نظر امام سجاد (ع)
حق نماز، این است که :
بدانى راه یافتن به درگاه خداوند عزوجل است ، و تو در حال نماز در پیشگاه خداى عزوجل ایستاده اى ، چون این را دانستى ، چنان بایستى که یک بنده ذلیل ، کوچک ، مشتاق ، ترسان ، امیدوار، خائف ، بیچاره ، ملتمس ، مى ایستد. در پیشگاه بزرگى ، با آرامش و وقار که او را بزرگ مى دارد.
آنگاه ، با قلب خود به نماز رو کنى ، و آن را با حدود و حقوق آن ، به پاى دارى .
حق حج ، این است که :
بدانى در آن مهمان خداى خودت هستى ، و به سبب آن از گناهانت ، خود به سوى خداى عزوجل مى گریزى . به آن توبه ات پذیرفته است ، و آنچه خداى تعالى بر تو واجب ساخته ، انجام مى دهى .
حق روزه ، این است که :
بدانى آن قفلى است که خداى عزوجل بر زبانت ، گوشت چشمت ، شکمت و شهوتت زده ، تا بدان حجاب تو را از آتش بپوشاند.
اگر روزه را رها کردى ، پرده اى را که خدا بر تو کشیده دریده اى .
حق صدقه ، این است که :
بدانى صدقه ، ذخیره تو نزد پروردگار توست . و امانت توست که براى آن به گواه گرفتن نیاز ندارى .
و سپرده اى را که در پنهانى به امانت گزارده اى به آن مطمئن ترى ، تا آنچه که به آشکار امانت مى گزارى .
و بدانى که این صدقه در دنیا، بلاها و بیماریها را از تو دفع مى کند. و در آخرت ، آتش دوزخ را از تو دور مى دارد.

ثابت بن دینار ابوحمزه ثمالى گوید:
امام سجاد علیه السلام فرمود:
حق خداى اکبر، بر تو این است که :
او را عبادت کنى و چیزى را شریک او قرار ندهى ، پس اگر تو با اخلاص ، این عمل را به جاى آورى ، خداوند بر خود چنین قرار داده که امر دنیا و آخرتت را کفایت کند.
حق جان تو، بر خودت این است که :
آن را در طاعت خداوند به کارگیرى .
حق زبان ، گرامى داشتن آن از دشنام و عادت دادنش به خیر و ترک یاوه گویى که فایده اى در آن نباشد. و نیکى با مردم و خوش گفتارى با آنان است .
حق گوش ، منزه داشتن آن از غیبت ، و آنچه که نباید بشنوى ،
حق چشم ، این است که آن را از محرمات فروبندى . و نگاه کردن با آن را وسیله عبرت قرارى دهى .
حق دستت ، این است که آن را به سوى چیزى که بر تو حلال نیست ، نگشایى .
حق پایت ، این است که به سوى محرمات راه نسپارى ، چرا که با این پاها بر صراط مى ایستى .
پس بنگر، تا تو را نلغزاند تا در دوزخ افتى .
و حق شکم ، آن است که آن را ظرفى براى حرام نسازى ، و بیشتر از حد سیرى نخورى

بدر بن خلیل اسدى گوید: شنیدم از امام باقر (علیه السلام ) که در تفسیر گفتار خداى عزوجل که فرماید: (وچون عذاب ما را احساس کردند از آن گریزان شدند، نگریزید و باز گردید به سوى خوش گذرانى و لذتها و مسکنهاى خویش تا شاید پرسش شوید) (سوره انبیاء آیه ۱۳) فرمود: چون حضرت قائم قیام کند و به سراغ بنى امیه در شام بفرستد آنها به سوى روم فرار کنند، به آنها گویند: ما شما را راه ندهیم تا به دین نصرانیت (و مسیح ) در آئید، آنها صلیبها بگردن بیاویزند و بدین ترتیب رومیان آنها را بپذیرند، و چون یاران حضرت قائم به جنگ رومیان روند آنها امان خواهند و پیشنهاد صلح کنند، یاران حضرت قائم گویند: ما صلح نکنیم تا کسانیکه از ما به شما پناهنده شده اند تسلیم ما کنید، آنان نیز پناهندگان را تسلیم کنند، و این است معناى گفتار خداى تعالى : (نگریزید و باز گردید به سوى آن خوشگذرانى و لذتها و مسکنهاى خویش شاید پرسش شوید) فرمود: از (جاى ) گنجهاى ایشان بپرسند با اینکه خود داناتر است (ولى بپرسند تا بر آنها سخت تر آید) در این هنگام است که گویند: (اى واى بر ما که ستمگر بودیم ، و پیوسته این سخن را گویند تا درو شده و بى جانشان کنیم ) (آیه ۱۴ و ۱۵) یعنى بوسیله شمشیر

سدیر گوید:
امام صادق علیه السلام به من فرمود:
اى سدیر! هر روز به زیارت قبر امام حسین علیه السلام مى روى ؟
گفتم : نه ، فدایت شوم .
فرمود: چه جفایى مى کنى ! آیا در هر ماه زیارت مى کنى ؟
گفتم : نه
فرمود: در هر سال یک بار به زیارت مى روى ؟
گفتم : به همین طور است .
فرمود: اى سدیر! چقدر نسبت به امام حسین علیه السلام روى گردان و بى اعتنا هستید؟!
آیا نمى دانى که خداى تعالى را هزار هزار فرشته گرد آلود و موى پریشان است که بر حسین علیه السلام مى گریند. و پیوسته زیارت مى کنند و خسته نمى شوند؟
چه مى شود که تو هفته اى پنج بار و یا هر روز به زیارت امام حسین علیه السلام بروى ؟
گفتم : فدایت شوم میان من و قبر او فرسخها فاصله است .
فرمود: بر بام خانه برو، و به جانب راست و چپ بنگر، و سپس سر خود را به سوى آسمان کن . و پس از آن به سوى قبر آن حضرت توجه کن و بگو:
السلام علیک یا ابا عبد الله ، السلام علیک و رحمه الله و برکاته
در این صورت ، این عمل ، براى تو یک زیارت محسوب خواهد شد. و هر زیارتى ثواب یک حج و یک عمره دارد.
پس از آن من ، در هر ماه ، گاهى بیست بار این کار را انجام مى دادم

روزى شخصى از اهل خراسان نزد امام رضا علیه السلام آمد و عرض کرد:
اى پسر رسول خدا! من رسول خدا صلى الله علیه وآله را در خواب دیدم که به من مى فرمود:
چگونه رفتار خواهید کرد. زمانى که پاره اى از تن من در سرزمین شما مدفون شود؟ و امانت من به شما سپرده شود؟ و ستاره من در زمین شما پنهان گردد؟
امام رضا علیه السلام فرمود: آن مدفون در زمین شما منم . و پاره تن پیامبر شما منم . و آن امانت و ستاره منم .
آگاه باشید! که هر کس مرا زیارت کند در حالى که حقى را که خداى عزوجل از من و اطاعت از من واجب فرموده است . بشناسد؛ من و پدرانم به روز قیامت شفیعان او خواهیم بود. و کسى که ما شفیعان او باشیم ، نجات خواهد یافت ؛ اگر چه به اندازه گناه ثقلین جن و انس بر دوش داشته باشد

حسین بن زید گوید:
از امام محمد باقر علیه السلام شنیدم که فرمود:
مردى از فرزندان موسى امام موسى کاظم علیه السلام ظهور مى کند، که همنام امیر المومنین علیه السلام است . و در زمین طوس که شهرى از شهرهاى خراسان است مدفون مى شود.
او با زهر کین کشته مى شود و غریبانه در آنجا مدفون مى گردد.
پس کسى که او را، با معرفت به حقش زیارت کند، خداى عزوجل به او پاداش کسى را عطا مى کند که در حال شدت و تنگدستى قبل از فتح مکه در راه پیروزى اسلام و پیامبرش انفاق کرده و جنگیده باشد

امام حسین علیه السلام روزى از رسول اکرم صلى الله علیه وآله پرسید:
اى پدر! پاداش کسى که شما را زیارت کند چیست ؟
رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود:
فرزند عزیزم ! کسى که مرا چه در حال حیاتم و چه بعد از وفاتم زیارت کند، یا پدر و یا برادر و یا تو را زیارت کند، بر من واجب است که در روز قیامت به دیدار او بروم ، و او را از گناهانش آسوده کنم

حضرت رسول اکرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:
آن هنگام که خداوند عزوجل حضرت موسى علیه السلام را مبعوث فرمود، و او را به عنوان راز دار خود برگزید. دریا را برایش شکافت ، بنى اسرائیل را نجات داد و تورات را به حضرتش عطا فرمود.
حضرت موسى علیه السلام ، آن هنگام که ، مقام قرب خود را در پیشگاه حضرت جل و علا درک نمود، عرضه داشت :
خداوندا! به من کرامتى بخشیدى ، که به هیچ یک از بندگانت قبل از من نبخشیده اى .
خداى جل و جلاله فرمود:
اى موسى ! آیا نمى دانى که محمد صلى الله علیه و آله و سلم در نزد من ، از همگى آفریدگانم برتر است ؟
حضرت موسى علیه السلام عرض نمود: خدایا! حال که محمد صلى الله علیه و آله و سلم در پیشگاه حضرتت از تمام آفریدگانت گرامى تر است ؛ آیا در میان خاندان پیامبران ، گرامى تر از خاندان من وجود دارد؟
خداى عزوجل فرمود:
اى موسى ! آیا ندانستى که ارزش خاندان محمد صلى الله علیه و آله بر دیگر خاندان پیامبران ، مانند ارزش و برترى حضرت محمد صلى الله علیه و آله بر تمام پیامبران مى باشد؟
موسى علیه السلام عرض کرد: خدایا! پس اگر آل محمد علیه السلام چنین هستند. آیا درمیان امتهاى پیامبران ، امتى هست که نزد تو، برتر از امت من باشد که بر سر آنان امت من ابر را سایه بان گردانیدى . من و سلوى غذاى بهشتى بر آنان نازل فرمودى . و دریا را برایشان شکافتى ؟
خداوند عزوجل فرمود: اى موسى ! آیا ندانستى که فضل امت محمد صلى الله علیه و آله بر تمام امتها، مانند فضل اوست بر جمیع آفریدگان من .
سپس حضرت موسى علیه السلام فرمود: خدایا! اى کاش ، من ایشان را مى دیدم .
خداوند عزوجل وحى فرستاد که :
اى موسى ! تو آنها را نخواهى دید، زیرا که این زمان ، زمان ظهور آنها نیست . اما به زودى ایشان را در بهشت و جنات عدن و فردوس ، در حضور محمد صلى الله علیه وآله مى بینى که در میان نعمتهاى آن مى گردند؛ و از خیرات آن متنعم هستند.
آیا دوست دارى کلامشان را به گوش تو برسانم ؟
موسى عرض کرد: بلى . اى معبود من !
آنگاه خداى عزوجل فرمود:
در پیشگاه من در کمال ادب بایست ، مانند ایستادن بنده ذلیل در پیشگاه پادشاه جلیل .
حضرت موسى علیه السلام چنین کرد.
در این حال خداى ما عزوجل ندا داد که :
اى امت محمد!
همگى ایشان …، پاسخ گفتند:
لبیک ، اللهم لبیک ، لبیک لا شریک لک لبیک ، ان الحمد و النعمه لک و الملک ، لا شریک لک لبیک
رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمودند: خداوند این اجابت را شعار حج قرار داد

ابوبصیر گوید: به امام عرض کردم : (معناى ) گفتار خداى تعالى (چیست که فرماید:) (به خدا قسم خورندقسمهاى مؤ کد که هر که بمیرد خداوند زنده اش نمى کند (چنین نیست ) بلکه وعده اى کرده که حق است (و حتما انجام دهد) ولى بیشتر مردم نمى دانند، (سوره نحل آیه ۳۸) فرمود: اى ابابصیر تو در این آیه چه مى گوئى (و از مردم چه شنیده اى ؟) عرض ‍ کردم : مشرکان چنین مى پنداشتند و براى رسول خدا (صلى الله علیه و آله ) نیز سوگند مى خورند که خدا مردگان را زنده نمى کند؟ فرمود: نابود باد هر که چنین گوید از اینها بپرس که مشرکان بخدا قسم مى خوردند یا بلات و عزى ؟ (و در این آیه خدا مى فرماید به خدا قسم مى خوردند پس معلوم شود مقصود مشرکان قریش نیستند) گوید: عرض کردم : قربانت پس شما معناى آن را به من یاد ده ، فرمود: اى ابابصیر هنگامى که قائم ما قیام کند خداوند گروهى از شیعیان ما را که دسته هاى شمشیرشان را روى دوششان گذارده اند زنده کند، این خبر بگوش جمعى از شیعیان ما که هنوز نمرده اند برسد آنها به هم گویند: فلانى و فلانى از گورها زنده شده اند و همراه حضرت قائم هستند، ولى چون بگوش دشمنان ما برسد گویند: اى گروه شیعه چقدر دروغ گوئید اکنون هم که دولت دست شما است باز هم دروغ گوئید نه به خدا این افراد (که مى گوئید) زنده نشده اند و تا روز قیامت هم زنده نخواهند شد، پس خداى تعالى گفتار ایشانرا در این آیه حکایت فرموده است