امام صادق (ع) فرمود: پایه شخصیت انسان عقل است و هوش و فهم و حافظه و دانش از عقل سرچشمه مى‏گیرند. عقل انسان را کامل کند و رهنما و بینا کننده و کلید کار اوست و چون عقلش به نور خدائى مؤید باشد دانشمند و حافظ و متذکر و با هوش و فهمیده باشد و از این رو بداند چگونه و چرا و کجاست و خیرخواه و بدخواه خود را بشناسد و چون آنرا شناخت روش زندگى و پیوست و جدا شده خویش بشناسد و در یگانگى خدا و اعتراف بفرمانش مخلص شود و چون چنین کند از دست رفته را جبران کرده بر آینده مسلط گردد و بداند در چه وضعى است و براى چه در اینجاست و از کجا آمده و به کجا مى‏رود؟ اینها همه از تأیید عقل است.
اصول کافی جلد ۱ روایت ۲۳
***************************************
حضرت صادق علیه السلام فرمود عقل راهنماى مؤمن است.

اصول کافی جلد ۱ روایت ۲۴
***************************************
امام صادق علیه السلام از پیغمبر (ص) نقل مى‏کند که فرمود: اى على هیچ تهیدستى سخت‏تر از نادانى و هیچ مالى سود بخش‏تر از عقل نیست.
اصول کافی جلد ۱ روایت ۲۵
***************************************
امام باقر علیه السلام فرمود چون خدا عقل را آفرید به او فرمود پیش بیا، پیش آمد فرمود برگرد، برگشت فرمود بعزت و جلالم مخلوقى بهتر از تو نیافریدم، امر نهى و پاداش و کیفرم متوجه تو است.
اصول کافی جلد ۱ روایت ۲۶
***************************************

عبدالله گفت : (روزى ) پیامبر خدا(ص ) مربعى ترسیم کرد و در میان آن ، خطى کشید که تا بیرون آن مربع آمد، و در کنار آن خط، خطهاى کوچک دیگرى کشید. و گفت : آیا مى دانید که این ، چیست ؟ گفتیم : پروردگار و پیامبرش بهتر دانند. گفت خط میانه ، آدمى ست و خطهاى پیرامون مربع ، مرگ اند، که او را در میان گرفته اند و این خطهاى کوچک ، ناخوشى هایى هستند که پیرامون اویند، و او را آسیب مى رسانند. و اگر این یکى از خطا کند، آن دیگرى به او گزند مى رساند. و آن خط بیرون از مربع ، آرزوى آدمى ست .
کشکول شیخ بهایی

یحى معاذ بارها مى گفت : اى عالمان ! کاخ ‌هاى شما قیصرى است و خانه هایتان خسروى و مرکب هایتان قارونى و ظرف هایتان فرعونى و خویهایتان نمرودى و سفرهایتان جاهلى و مذهبهایتان پادشاهى . پس راه و روش محمدى کو؟
مؤلف به مناسبت ، گفته سنایى را یاد مى کند:
دین فروشى کنى ، که تا سازى
بارگى نقره خنک و زرین زرگند
گویى از بهر حرمت علمست
اینهمه طمطراق و خنگ و سمند
علم ازین ترهات مستغنى ست
تو برو در بروت خویش بخند
کشکول شیخ بهایی

مرد عربى نزد امام حسین علیه السلام آمد و عرض کرد:
– اى فرزند پیغمبر! من خونبهایى را ضامن شده ام و از پرداخت آن ناتوانم . با خود گفتم خوب است آن را از شریفترین مردم درخواست کنم و شریفتر از خاندان پیغمبر صلى الله علیه و آله به نظرم نرسید.
حضرت فرمود: اى برادر عرب من سه مساءله از تو مى پرسم ، اگر یکى را پاسخ دادى یک سوم بدهى تو را مى دهم و اگر دو سؤ ال را پاسخ دادى دو سوم آن را مى دهم و چنانچه همه را پاسخ دادى ، همه بدهى تو را پرداخت مى کنم .
مرد عرب گفت : ((اءمثلک یسئل عن مثلى )).
پسر پیغمبر آیا شخصى مانند شما که اهل علم و شرفى از همچو منى که عرب بیابانى هستم ، مساءله مى پرسد؟
امام علیه السلام فرمود: بلى ! چون از جدم رسول خدا صلى الله علیه و آله شنیدم که مى فرمود:
– ((اءلمعروف بقدر المعرفه )). خوبى و احسان را به اندازه شناخت و آگاهى باید انجام داد.
مرد عرب گفت : اگر چنین است ، هر چه مى خواهى سؤ ال کن . اگر دانستم جواب مى دهم و گرنه از شما یاد مى گیرم . ((و لاقوه الا بالله )).
حضرت فرمود: کدام عمل از تمامى اعمال برتر و بالاتر است ؟
عرب عرض کرد: ایمان به خدا.
فرمود: چه چیز انسان را از هلاکت نجات مى دهد؟
عرض کرد: توکل و اعتماد به خدا.
فرمود: آنچه آدمى را زینت دهد چیست ؟
عرب عرض کرد: علم و دانش که با آن عمل باشد.
امام علیه السلام فرمود: این را ندانسته باشد؟
عرب گفت : ثروتى که جوانمردى و مروت همراه آن باشد.
امام علیه السلام فرمود: اگر آن نبود؟
عرض کرد: فقرى که با آن صبر و شکیبایى باشد.
فرمود: اگر آن را نداشته باشد؟
عرض کرد: در این صورت آتش از آسمان فرود آید و چنین آدمى بسوزاند که او شایسته این گونه عذاب است .
آن گاه امام علیه السلام خندید و کیسه اى را که هزار دینار طلا در آن بود به او مرحمت کرد و انگشتر خود را نیز که نگینش دویست ارزش داشت به او داد و فرمود: این دینارهاى طلا را به طلبکارانت بده و این انگشتر را نیز به مصرف خرج زندگى خود برسان .
مرد عرب آنها را گرفت و این آیه شریفه را خواند:
– ((اءلله یعلم حیث یجعل رسالته )) . یعنى خداوند مى داند رسالتش را در کجا قرار دهد

مردى خدمت امام حسین علیه السلام رسید، و عرض کرد که شخص ‍ گنه کارى هستم و نمى توانم خود را از معصیت نگهدارم ، لذا نیازمند نصایح آن حضرت مى باشم . امام علیه السلام فرمودند:
پنج کار را انجام بده ، بعد هر گناهى مى خواهى بکن !
اول : روزى خدا را نخور، هر گناهى مایلى بکن !
دوم : از ولایت خدا خارج شو، هر گناهى مى خواهى بکن !
سوم : جایى را پیدا کن که خدا تو را نبیند، سپس هر گناهى مى خواهى بکن !
چهارم : وقتى ملک الموت براى قبض روح تو آمد اگر توانستى او را از خودت دور کن و بعد هر گناهى مى خواهى بکن !
پنجم : وقتى مالک دوزخ تو را داخل جهنم کرد، اگر امکان داشت داخل نشو و آن گاه هر گناهى مایلى انجام بده

مردى از رفقاى احمد بن حسن میثمى گوید: من پاسخى را که امام صادق (علیه السلام ) به نامه مردى از اصحاب خود نوشته بود خواندم که متن آن این بود: (اما بعد من تو را به ترس از خدا سفارش مى کنم زیرا که به راستى خداوند ضمانت کرده براى کسیکه از او ترس داشته باشد که وضع او را از آنچه خوش ندارد بدانچه دوست دارد تغییر دهد، و از جائى که گمان ندارد روزیش دهد، مبادا از کسانى باشى که بر بندگان خدا از کیفر گناهانشان مى ترسد، ولى از کیفر گناه خویش خاطرى آسوده دارد زیرا که خداى عزوجل در مورد بهشتش گول نمى خورد (که کسى بتواند با نیرنگ به بهشت رود) و کسى جز به وسیله فرمانبرداریش بثوابى که نزد او است نرسد انشاءالله .

سرکشى آفت شجاعت است، تفاخر آفت شرافت است، منت آفت سماحت (بخشش- جوانمردی) است، خود پسندى آفت جمال است، دروغ آفت سخن است فراموشى آفت دانش است، سفاهت آفت بردبارى است، اسراف آفت بخشش است، هوس آفت دین است.
******************************
وقتى شما را دعوت کردند بپذیرید.
******************************
نیک کردار باش و از کار بد بپرهیز ببین میل دارى دیگران در باره تو چه بگویند همان طور رفتار کن و از آنچه نمی خواهى در باره تو بگویند برکنار باش.
******************************
آفت دین سه چیز است: داناى بد کار و پیشواى ستم کار و مجتهد نادان.
******************************
آفت دانش فراموشی است و دانشى که بنا اهل سپارى تلف مى شود.
******************************
مانند بندگان غذا میخورم و مانند آنها بر زمین مى نشینم.
******************************
با زنان در باره دخترانشان شور کنید.
******************************
نشان منافق سه چیز است، سخن بدروغ گوید، از وعده تخلف کند و در امانت خیانت نماید.
******************************
خداوند از گناه قاتل مؤمن نمیگذرد و توبه او را نمى پذیرد.
******************************
خداوند عمل بدعتگذار را نمى پذیرد تا از بدعت خویش دست بردارد.
******************************
اگر میخواهید پیش خداوند منزلتى بلند یابید خشونت را به بردبارى و محرومیت را به عطا تلافى کنید.

ای علی مبادا بی ‏لنگ بحمام بروی زیرا هر که برهنه بحمام در آید ملعونست هم آنکه بر او بنگرد و هم آنکه بر او بنگرند.
************************

ای علی انگشتر بانگشت سبابه و میانه مکن زیرا قوم لوط باین دو انگشتر میکردند انگشت خرد را برهنه مگذار.
************************
ای علی راستی خدا را خوش آید از بنده‏ اش گاهی که بگوید: پروردگارا مرا بیامرز زیرا گناهان را جز تو نیامرزد خدا میفرماید، فرشته هایم این بنده من دانسته که جز من گناهان را نیامرزد، گواه باشید که من او را آمرزیدم.
************************
ای علی از دروغ بپرهیز زیرا دروغ رو سیاهی آرد و سپس نزد خدا کذاب نوشته شود و راستی که راستی رو سفیدی آورد و نزد خدا راستگو نوشته شود و بدان که راستی مبارک است و دروغ شوم است.
************************
ای علی از غیبت و سخن چینی بر حذر باش زیرا غیبت روزه را بشکند و سخن چینی مایه شکنجه در گور است. ای علی به خدا سوگند دروغ مخور و بدون لزوم سوگند راست هم یاد مکن و خدا را در معرض سوگند خویش میاور زیرا خدا بکسی که بنامش سوگند دروغ بخورد رحم نکند و رعایت او را ننماید. ای علی غم روزی فردا مخور زیرا روزی هر فردائی میرسد.
************************************************
ای علی از لجبازی بپرهیز که آغازش نادانی و انجامش پشیمانیست.
************************
ای علی مسواک کردن را باش زیرا مسواک کردن پاکی دهان و رضای پروردگار و روشنی دیده است و خلال کردن تو را محبوب فرشته‏ ها سازد زیرا فرشته‏ ها از گند دهان کسی که پس از خوردن خلال نکند در آزارند.
************************
ای علی خشم مکن و چون بخشم شدی بنشین و در نیروی پروردگار بر بنده‏ ها بیندیش و بر بردباری او از آنان و چون بتو گفته شود از خدا بپرهیز خشمت را بدور افکن و به بردباری برگرد.
************************
ای علی هر آنچه بر خود خرج کنی قصد خدا کن تا نزد خدا برای تو ذخیره گردد.
************************
ای علی با خانواده و با همسایه‏ ها و هر که معاشرت و گفتگو کنی خوش خلق باش تا نزد خدا بلند پایه نوشته شوی .
************************
ای علی هر چه برای خود نخواهی برای دیگری مخواه و هر چه برای خود میخواهی برای برادرت هم بخواه تا در حکم خود عادل باشی و در عدل خود دادگر باشی پیش اهل آسمانها محبوب گردی در دل اهل زمین جای دوستان را بگیری
تحف العقول

امام صادق فرمود:
شهرت بعبادت مایه بدگمانیست پدرم از پدرش از جدش بمن باز گفت که رسول خدا (ص) فرمود عابدترین مردم کسى است که همان واجبات را بجا آورد
سخى ترین مردم کسى است که زکاه مالش را بدهد
زاهدترین مردم کسى است که از حرام برکنار شود
با تقواترین مردم کسى است که در سود و زیان خود حق گوید
عاقلترین مردم آنکه بپسندد براى مردم آنچه براى خود پسندد و بد دارد براى مردم آنچه براى خود بد دارد
زیرکتر مردم آنکه بیشتر یاد مرگ باشد
رشک آورتر مردم آنکه زیر خاک است و از کیفر آسوده و امید ثواب دارد،
غافلتر مردم آنکه از دیگرگونى جهان پند بپذیرد
معتبرترین مردم آنکه بدنیا اعتبارى ننهد،
داناترین مردم آنکه دانش مردم را با دانش خود جمع کند
شجاع ترین مردم آنکه بر هواى خود غالب آید
پربهاترین مردم دانشمندتر آنها و کم بهاتر مردم کم دانش تر آنها
کم لذت تر مردم حسود است و کم راحت تر مردم بخیل
بخیلتر مردم آنکه بخل ورزد بدان چه خدا بر او واجب کرده
سزاوارتر مردم بحق داناتر مردم است بدان
کم حرمت ترین مردم فاسق است
کم وفا ترین مردم ملوکند
کم دوستترین مردم ملک است
درویش ترین کس طمعکار،
توانگرترین مردم کسى که اسیر آز نیست
برترین مردم در ایمان خوش خلق ترین آنها است گرامی ترین کس با تقواتر مردم است
با قدرترین آنان کسى که پیرامون کار بى معنى نگردد
پارساترین مردم کسى که مباحثه را وانهد گرچه حق با او باشد
نامردتر مردم دروغگو است و بدبخت تر مردم ملوکند و دشمن تر مردم متکبر است
مجاهدتر کس آنکه گناهان را ترک کند
فرزانه تر مردم آنکه از جهال بگریزد
سعادتمندتر کس آنکه با مردم گرامى بیامیزد
خردمندتر مردم کسى که بیشتر مدارا کند و سزاوارتر مردم بتهمت آنکه همنشین متهم باشد
سرکش تر مردم آنکه جز قاتل خود را بکشد و جز ضارب خود را بزند (یعنى انتقام از جز شخص جانى بگیرد)
سزاوارتر مردم بگذشت آنکه تواناتر است بر کیفر، سزاوارتر مردم بگناه نابخرد بدگو است
خوارتر مردم آنکه بمردم اهانت کند و با حزم تر مردم آنکه خشم خود بیشتر فرو خورد
صالحتر مردم خیراندیشتر آنهاست نسبت بمردم بهتر مردم آنکه بمردم سود رساند.

منهال بن عمرو گوید:
از ابى القاسم محمّد حنفیّه – رضى اللّه عنه – شنیدم که مى گفت : تو از زندگى خود جز لذّتى که تو را به مرگ و خواب همیشگى نزدیک سازد بهره اى نمى برى . کدام لقمه اى است که گلوگیر نباشد؟! و کدامین جرعه اى است که راه گلو را نفشارد؟! به عاقبت کار خویش نیک بیندیش ، گویا که دوستى از دست رفته و خیال و اوهامى پراکنده در نظر دوستانت شده اى . اهل دنیا مسافرانى هستند که بنده بار و بنه خود را در غیر دنیا خواهند گشود (و مقصد و منزل اصلى آنها غیر دنیا است ).
***************************
و نیز از محمّد حنفیّه – رحمه اللّه – روایت کرده که گفت :
رسول خدا (ص) فرموده است : آن کس که به خردسال ما مهربانى نکند، و سالخوردگان ما را محترم نشمارد، و حقّ ما را نشناسد از ما نیست .